بزرگداشت حافظ بهانه‌ای برای بازگشت به زبان فارسی

هر بار که شعری از حافظ می‌خوانیم، به ظرفیت شگفت‌انگیز زبان فارسی برای آفریدن زیبایی و بیان عمیق‌ترین احساسات انسانی پی می‌بریم.

حافظ شیرازی شاعری فراتر از زمان و مکان

حافظ فقط شاعری بزرگ در تاریخ ادبیات فارسی نیست؛ او یادآور این حقیقت است که کلمات، اگر به‌درستی انتخاب شوند و در جای درست خود بنشینند، می‌توانند قرن‌ها زندگی کنند. از زمانۀ خود عبور کنند، به نسل‌های بعد برسند و همچنان حرفی برای گفتن داشته باشند.

شاید یکی از لذت‌های خواندن حافظ همین باشد که شعرش به یک معنا محدود نمی‌ماند. گاهی زیبایی یک ترکیب ما را به درنگ وامی‌دارد، گاهی ظرافت یک تعبیر شگفت‌زده‌مان می‌کند و گاهی تازه پس از چند بار خواندن، به معنایی می‌رسیم که پیش‌تر از چشممان دور مانده بود. این‌جاست که بیش از پیش قدر زبان را می‌دانیم؛ قدر واژه‌هایی را که در کنار هم، چیزی فراتر از معنای معمولشان می‌آفرینند.

چرا دوباره‌خواندن حافظ لذت‌بخش است؟

بخشی از علاقۀ ما به ادبیات، بی‌تردید، در همین دوباره‌خواندن‌هاست؛ در بازگشتن به متنی آشنا و یافتن معنایی تازه در آن. مگر نه اینکه یکی از مهم‌ترین راه‌های انس با زبان فارسی، خواندن درست و دقیق آثار بزرگان آن است؟

روز بزرگداشت حافظ می‌تواند بهانه‌ای باشد برای بازگشتن به دیوانش؛ برای خواندن غزلی، درنگ بر بیتی و لذت بردن از هنری که در کلام او جاری است.

بزرگداشت حافظ، از ستایش تا انس با زبان فارسی

حافظ شیرازی اما تنها شاعر یک دوره و یک سرزمین نیست. او در طول قرن‌ها، از مرزهای ایران گذشته و به بخشی از حافظۀ فرهنگی جهان تبدیل شده است. شاعرانی که پس از او آمده‌اند، بارها به سراغش رفته‌اند؛ گاه به تقلید، گاه به گفت‌وگو و گاه به ستایش.

حافظ در نگاه دیگران

بسیاری از بزرگان ادبیات جهان نیز زبان به تحسین او گشوده‌اند. گوته در دیوان غربی–شرقی خطاب به حافظ می‌گوید: «با تو، ای حافظ، تنها با تو می‌خواهم هم‌آواز شوم.» این اعتراف، نشان‌دهندۀ جایگاهی است که حافظ نه فقط به‌عنوان شاعر، بلکه به‌عنوان نمایندۀ ناب زبان فارسی و نگاه انسانی به جهان دارد.

شاعر معاصر محمدحسین بهجت تبریزی مشهور به شهریار نیز در تحسین حافظ این‌گونه سروده است:

تا جهان باقی و آیین محبت باقی‌ست                       شعر حافظ همه‌جا ورد زبان خواهد بود

مشهورترین شاعر سبک هندی، جناب صائب تبریزی، هم در خصوص حافظ شیرازی سروده است:

ز جام حافظ شیراز مست گردیده است                       کلام صائب از آن رو شراب شیراز است

یا از شعر حافظ برای تشبیه و تعریف معشوق استفاده می‌کند:

هلاک حسن خداداد او شوم که سراپا                         چو شعر حافظ شیراز انتخاب ندارد

بزرگداشت حافظ، بیش از آنکه ستایش یک نام باشد، پاسداشت راهی است که او در زبان و اندیشه گشوده است. راهی که در آن، عشق، رندی، امید، حیرت و پرسش‌های همیشگی انسان، در فشرده‌ترین و زیباترین شکل ممکن بیان می‌شود. به همین دلیل است که هر نسل، حافظ را از آنِ خود می‌داند و در آینۀ غزل‌هایش، تصویری تازه از خود می‌بیند.

آموزش حافظ‌خوانی، فرصتی برای درست خواندن حافظ

اگر دوست دارید این آشنایی از سطح خواندن چند بیت فراتر برود و به مهارتی پایدار تبدیل شود، در «درست‌نویسیم» دوره‌های آموزش حافظ‌خوانی برگزار می‌کنیم. این دوره‌ها فرصتی‌اند برای درست‌خوانی، فهم دقیق‌تر غزل‌های حافظ و گفت‌وگو با لایه‌های پنهان زبان او. برای دیدن فهرست دوره‌ها و ثبت‌نام، می‌توانید به صفحۀ دوره‌های آموزش حافظ‌خوانی در درست‌نویسیم سر بزنید.

بازگشتی که پایان ندارد

شاید بزرگداشت شاعری چون حافظ، بیش از هر چیز، در همین بازگشتن‌ها معنا پیدا کند؛ در خواندن شعرش، اندیشیدن به آن و شناختن بهتر زیبایی‌های زبان فارسی. بازگشتنی که هر بار، پنجره‌ای تازه به روی ما می‌گشاید و نشان می‌دهد زبان فارسی، تا چه اندازه گسترده، زنده و شگفت‌انگیز است.

و حالا که سخن به اینجا رسید، خوب است ادامه را از زبان خود او بشنویم:

کس چو حافظ نگشود از رخ اندیشه نقاب                            تا سر زلف سخن را به قلم شانه زدند

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

شعر حافظ همه بیت‌الغزل معرفت است                            آفرین بر نفس دلکش و لطف سخنش

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

گویند ذکر خیرش در خیل عشقبازان                                  هر جا که نام حافظ در انجمن برآید