شعرخوانی کودکان، از کلاس حافظ‌خوانی تا شوق کشف دنیای شعر

گاهی کافی است کودکی چند بیت شعر بخواند تا به یادمان بیاورد که شعر، پیش از آنکه دانشی برای آموختن باشد، جهانی برای کشف کردن است؛ جهانی از واژه‌ها، تصویرها، موسیقی و معنا.

این ویدئو، شعرخوانی رادوین رستگاری، دانش‌آموز هشت‌سالهٔ کلاس دوم ابتدایی، در کلاس درس مدرسه‌اش است؛ ویدئویی که معلمش از او ضبط کرده و رادوین آن را برای ما فرستاده است. دیدن این لحظه برای معلم شعرخوانی‌اش، به‌عنوان آموزگار شعرخوانی و حافظ‌خوانی کودکان، فقط تماشای شعر خواندن یک دانش‌آموز نیست؛ نشانه‌ای است از شکل‌گیری علاقه‌ای که اگر فرصت رشد پیدا کند، می‌تواند به دوستی ماندگار با ادبیات فارسی تبدیل شود.

رادوین پسری باهوش، مؤدب و کنجکاو است که در این مدت به شعر و ادبیات فارسی علاقه‌مند شده. حدود یک سال است که در دوره‌های آموزش شعرخوانی و حافظ‌خوانی شرکت می‌کند؛ دوره‌هایی که در آن‌ها تلاش می‌کنیم بچه‌ها شعر را نه صرفاً برای حفظ کردن و بازگو کردن، بلکه برای شنیدن، فهمیدن، لذت بردن و کشف کردن بخوانند.

البته این علاقه در خلأ شکل نگرفته است. رادوین پدر و مادری علاقه‌مند دارد که برای رشد فکری و فرهنگی فرزندشان ارزش قائلند و به او فرصت می‌دهند با جهان کتاب و ادبیات آشنا شود. نقش خانواده در پرورش علاقهٔ کودکان به شعر و کتاب‌خوانی را نمی‌توان نادیده گرفت. گاهی همین همراهی‌های ساده، همین جدی گرفتن کنجکاوی‌های کودکانه و فراهم کردن فرصت تجربه، آغاز راهی است که بعدها به بخشی از زندگی کودک تبدیل می‌شود.

چرا شعرخوانی برای کودکان مهم است؟

به باور ما، آشنایی کودکان با شعر فارسی یکی از راه‌های دلنشین پرورش زبان و اندیشه است. شعر به کودک کمک می‌کند واژه‌های تازه را بشناسد، با موسیقی زبان آشنا شود، درست‌تر و روان‌تر بخواند، به آهنگ و معنای کلمات توجه کند و میان واژه‌ها و تصویرهایی که در ذهنش شکل می‌گیرند، ارتباط برقرار کند.

شعرخوانی کودکان همچنین فرصتی برای تقویت حافظه، پرورش تخیل، افزایش اعتمادبه‌نفس و تمرین بیان شفاهی فراهم می‌کند. کودکی که شعر می‌خواند، کم‌کم یاد می‌گیرد به واژه‌ها دقیق‌تر گوش دهد، مکث‌ها را بشناسد و احساس و معنای شعر را در شیوهٔ خواندنش بازتاب دهد.

البته قرار نیست همهٔ کودکان یکسان شعر بخوانند یا از همان ابتدا معنای همهٔ بیت‌ها را دریابند. مهم‌تر از اجرای بی‌نقص، شکل گرفتن رابطه‌ای زنده و شخصی با شعر است؛ رابطه‌ای که در آن کودک اجازه دارد بپرسد، اشتباه کند، دوباره بخواند و از کشف معنایی تازه لذت ببرد.

حافظ‌خوانی، فرصتی برای دوستی با ادبیات فارسی

آشنایی کودکان با حافظ نیز می‌تواند بخشی از همین تجربهٔ شیرین باشد؛ به شرط آنکه شعر حافظ را متناسب با سن و تجربهٔ آن‌ها بخوانیم و از آن‌ها انتظار نداشته باشیم مانند بزرگسالان با همهٔ لایه‌های معنایی و ادبی شعر ارتباط برقرار کنند.

در دوره‌های شعرخوانی کودکان (حافظ‌خوانی، سعدی‌خوانی و …)، می‌توان از واژه‌ها و تصویرهای ملموس آغاز کرد، دربارهٔ معنای بیت‌ها گفت‌وگو کرد، به موسیقی شعر گوش سپرد و اجازه داد پرسش‌های خود بچه‌ها مسیر یادگیری را شکل دهد. در چنین فضایی، حافظ تنها نامی در کتاب درسی یا شاعری متعلق به گذشته نیست؛ صدایی است که کودک می‌تواند به‌تدریج با آن آشنا شود و از جهان شعرش سهمی برای خود پیدا کند.

برای ما، هدف از آموزش شعرخوانی و حافظ‌خوانی صرفاً این نیست که کودکان بتوانند چند بیت را درست و روان بخوانند. دوست داریم شعر در زندگی آن‌ها جایی پیدا کند؛ در زبانشان، در خیالشان، در پرسش‌هایشان و در نگاهی که به جهان پیرامون خود دارند.

ویدئوی رادوین برای ما یادآور همین مسیر است؛ مسیری که با شنیدن، خواندن و کنجکاوی آغاز می‌شود و با تمرین و همراهی خانواده و آموزگار ادامه پیدا می‌کند.

خوشحالیم که رادوین، در هشت‌سالگی، فرصت تجربهٔ این جهان را پیدا کرده است. امیدواریم علاقه‌اش به شعر و ادبیات فارسی روزبه‌روز بیشتر شود و این آشنایی، نه فقط تجربه‌ای برای امروز، بلکه دوستی‌ای ماندگار برای سال‌های پیش روی زندگی‌اش باشد.

غزل حافظ که رادوین امروز در کلاس خواند

خوشا شیراز و وضعِ بی‌مثالش                                 خداوندا نگه دار از زَوالش

ز رکن آباد ما صد لوحش الله                                     که عمرِ خضر می‌بخشد زلالش

میانِ جعفرآباد و مُصَلّا                                             عبیرآمیز می‌آید شِمالش

به شیراز آی و فیضِ روحِ قدسی                               بجوی از مردمِ صاحب کمالش

که نامِ قند مصری برد آنجا؟                                      که شیرینان ندادند اِنفِعالش

صبا زان لولیِ شنگولِ سرمست                               چه داری آگهی؟ چون است حالش؟

گر آن شیرین پسر خونم بریزد                                  دلا چون شیرِ مادر کن حلالش

مکن از خواب بیدارم خدا را                                      که دارم خلوتی خوش با خیالش

چرا حافظ چو می‌ترسیدی از هجر                             نکردی شُکرِ ایامِ وصالش؟

اگر شما هم دوست دارید فرزندتان با شعر فارسی، مهارت شعرخوانی و جهان دلنشین حافظ آشنا شود، می‌توانید دربارهٔ دوره‌های آموزش شعرخوانی کودکان و حافظ‌خوانی در «درست‌نویسیم» بیشتر بخوانید.

• آشنایی با دوره‌های شعرخوانی کودکان و حافظ‌خوانی
• ویدئو شعرخوانی رادوین در آپارات
• صفحهٔ اینستاگرام رادوین رستگاری