مریم میرزاخانی، از فرزانگان تهران تا مدال فیلدز

مریم میرزاخانی، ریاضیدان برجستۀ ایرانی، در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۵۶ در تهران چشم به جهان گشود و در ۲۳ تیر ۱۳۹۶، پس از مبارزه با بیماری سرطان، در دانشگاه استنفورد، ایالت کالیفرنیا در آمریکا، در ۴۰ سالگی درگذشت. (خبر درگذشت مریم میرزاخانی در سایت دانشگاه استنفورد)

او نخستین ایرانی و نخستین زنی بود که در سال ۲۰۱۴ موفق به دریافت مدال فیلدز، معتبرترین جایزه جهان در ریاضیات که به «نوبل ریاضی» معروف است، شد. پژوهش‌های او در زمینۀ هندسه، سطوح ریمانی و دستگاه‌های دینامیکی، تأثیر عمیقی بر ریاضیات معاصر گذاشت و نامش را در تاریخ علم جاودانه ساخت.

از فرزانگان تا شریف، مسیر درخشان یک نابغه

مریم میرزاخانی پس از اتمام تحصیلات ابتدایی، با شرکت در آزمون ورودی مدارس سمپاد (سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان)، وارد دبیرستان فرزانگان تهران (فرزانگان یک فعلی) شد. همین‌جا بود که استعداد شگفت‌انگیز او در ریاضیات شکوفا شد و مسیر زندگی‌اش برای همیشه تغییر کرد.

او در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ (سال سوم و چهارم دبیرستان) از دبیرستان فرزانگان تهران موفق به کسب مدال طلای المپیاد ریاضی کشوری شد. مریم اولین دختری بود که به تیم المپیاد ریاضی ایران راه یافت و همچنین اولین دختری بود که در المپیاد ریاضی ایران مدال طلا گرفت.

میرزاخانی در سال ۱۹۹۴ در المپیاد جهانی ریاضی هنگ‌کنگ با امتیاز ۴۱ از ۴۲ مدال طلای جهانی گرفت. سال بعد، در المپیاد جهانی ریاضی کانادا (۱۹۹۵)، با نمرۀ کامل ۴۲ از ۴۲، رتبۀ اول طلای جهانی را به دست آورد و نخستین دانش‌آموز ایرانی بود که در این آزمون نمرۀ کامل کسب کرد. او همچنین اولین کسی بود که دو سال متوالی مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی را گرفت.

پس از اتمام تحصیلات متوسطه در دبیرستان فرزانگان تهران، میرزاخانی در سال ۱۳۷۴ وارد دانشگاه صنعتی شریف شد و در سال ۱۳۷۸ دورۀ کارشناسی ریاضی را در آن دانشگاه به پایان برد. در دوران دانشجویی نیز دستاوردهای علمی او ادامه یافت؛ چنان‌که در سال ۱۳۷۵ به عنوان عضو تیم دانشگاه صنعتی شریف در بیست‌ویکمین مسابقه ریاضی دانشجویی کشور در دانشگاه تهران به رتبه دوم و مدال طلا دست یافت و سال بعد در بیست‌ودومین دوره این مسابقات در دانشگاه شهید چمران اهواز حائز رتبه اول و مدال طلا شد.

میرزاخانی با همکاری رویا بهشتی، دوست و هم‌مدرسه‌ای‌اش، کتابی تحت عنوان نظریۀ اعداد به فارسی تألیف کرد که تاکنون چندین بار توسط انتشارات فاطمی تجدید چاپ شده است. او سپس برای ادامۀ تحصیل به دانشگاه هاروارد رفت و در سال ۲۰۰۴ میلادی مدرک دکتری خود را زیر نظر کورتیس مک‌مولن، از برندگان مدال فیلدز، دریافت کرد.

میرزاخانی با ذهنی خلاق، پشتکاری مثال‌زدنی و نگاهی عمیق به مسائل علمی، نه‌تنها افتخاری برای ایران، بلکه الهام‌بخش میلیون‌ها دانش‌آموز و پژوهشگر در سراسر جهان شد. یاد او یادآور این حقیقت است که مرزهای دانش، با کنجکاوی، تلاش و عشق به آموختن گسترش می‌یابند.

شعری در سوگ مریم میرزاخانی

استاد رضایی عزیز با تخلص “ر-ابهام” در سوگ از دست دادن این نابغۀ ریاضیات و افتخار ایران، این دو بیت را سرودند:

با مساله یک عمر تو کَل‌کَل کردی
با صبرِ زیاد حل معضل کردی

سرسخت‌ترین مساله که “هستی” بود
با “مرگ” برای تا ابد حل کردی

#ر_ابهام

درست‌نویسیم یاد این نابغه را گرامی می‌دارد.