کیومرث صابری فومنی – گل‌آقا

گل‌آقا

کیومرث صابری فومنی، همان «گل‌آقا»ی آشنای ما، در ۷ شهریور ۱۳۲۰ در صومعه‌سرا و روزهایی که جنگ جهانی دوم به ایران رسیده بود، به‌دنیا آمد. خودش بعدها می‌گفت: «اصلاً فومنی هستم»؛ پدرش را در کودکی از دست داد و او خیلی زود با طعم فقر و فقدان آشنا شد.
شاید جالب باشد بدانیم مردی که بعدها یکی از ماندگارترین چهره‌های طنز مطبوعاتی ایران شد، نخستین شعرش را در چهارده‌سالگی نوشت؛ غزلی هشت‌بیتی با نام «یتیم». عجیب نیست که نخستین واژه‌های شاعرانه‌اش از دل یتیمی آمده باشد؛ انگار پیش از آنکه خنده را بشناسد، غم را خوب شناخته بود.
بعدها معلم شد، ادبیات خواند، در مجلۀ «توفیق» نوشت و نام‌های مستعار مختلفی داشت؛ از «میرزاگل» و «لوده» گرفته تا «گردن‌شکستۀ فومنی». اما آن نامی که ماند، «گل‌آقا» بود.
نامی که بعدها فقط یک امضا نبود؛ یک شخصیت بود، یک زبان بود و شاید مهم‌تر از همه، یک شیوۀ نگاه‌کردن به زندگی.
گل‌آقا بلد بود آدم‌ها را بخنداند، بی‌ آنکه کوچکشان کند.
بلد بود نقد کند، بی آنکه لزوماً خشمگین باشد.
و بلد بود از میان اتفاقات جدی و گاه تلخ روزگار، نقطه‌ای پیدا کند که بشود به آن لبخند زد و در همان لبخند، کمی هم فکر کرد.
از سال ۱۳۶۳، با یادداشت‌های «دو کلمه حرف حساب» در روزنامۀ اطلاعات، «گل‌آقا» آرام‌آرام به صدایی شناخته‌شده در طنز مطبوعاتی تبدیل شد؛ صدایی که انتقاد می‌کرد، اما زبانش همچنان فارسیِ شیرین و مؤدبانه بود. چند سال بعد، در سال ۱۳۶۹، نخستین شمارۀ هفته‌نامۀ «گل‌آقا» منتشر شد و خیلی زود به یکی از نشریات محبوب آن سال‌ها تبدیل شد.
شاید راز ماندگاری او همین‌جا باشد؛ طنزش فقط برای خنداندن نبود.
پشت هر شوخی، یک نگاه بود. پشت هر کنایه، یک دغدغه و پشت هر خنده، اندکی اندوه.
گل‌آقا در تربیت نسل تازه‌ای از طنزنویسان هم نقش داشت و کسانی چون ابوالفضل زرویی نصرآباد از جمله شاگردان و چهره‌هایی بودند که از این جریان تأثیر گرفتند.
وقتی به سرطان مبتلا شد، اصرار داشت جز چند نفر، کسی از بیماری‌اش باخبر نشود. نمی‌خواست دیگران برایش نگران شوند؛ نمی‌خواست دل کسی را بیازارد و خاطری را اندوهگین کند.
شاید این هم بخشی از همان شخصیت آرام و نجیب «گل‌آقا» بود؛ مردی که سال‌ها غم و درد مردم را به زبان خنده ترجمه کرده بود و حتی در بیماری خودش هم نمی‌خواست سهمی از اندوهش را به دیگران بدهد.
در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۳، کیومرث صابری فومنی در بیمارستان مهر تهران از دنیا رفت.
اما بعضی آدم‌ها با مرگشان تمام نمی‌شوند.
گاهی یک نام می‌ماند، گاهی یک جمله، گاهی یک لحن و گاهی شخصیتی که آن‌قدر با زبان و حافظۀ مردم عجین شده که دیگر نمی‌شود او را از فرهنگ یک نسل جدا کرد.
گل‌آقا از همین آدم‌ها بود.
او رفت، اما هنوز می‌شود میان سطرهای طنز فارسی، ردّ نگاهش را پیدا کرد؛ نگاهی که می‌گفت می‌شود به روزگار خندید، بی‌ آنکه رنج‌هایش را فراموش کنیم.
شاید برای همین است که هنوز، سال‌ها بعد از رفتنش، وقتی نام «گل‌آقا» را می‌شنویم، فقط یک طنزنویس به یادمان نمی‌آید، مردی به یادمان می‌آید که خنده را جدی گرفته بود.

یک نمونه از متن‌های طنز گل‌آقا که در تاریخ دوشنبه 1369/9/19 چاپ و منتشر شده است را در ادامه بخوانیم.

دیپلماسی!!

«25 سفارتخانه و نمایندگی خارجی در قاچاق اشیاء عتیقه «دست» داشتند.»

جراید

دیپلمات‌ها، آدم‌های بامزه‌ای هستند…
«دست» دارند، ولی «اسم» ندارند!؟

گل‌آقا