استوره یا اسطوره، کدام درست است؟
«اسطوره» در فارسی واژه‌ای دخیل از عربی است و صورت عربی آن «أُسطورة» است. در منابع ریشه‌شناختی، برای واژهٔ عربی نیز ارتباط با واژه‌های یونانی مطرح شده‌است؛ بنابراین این تصور که «استوره» شکل اصیل‌تر و فارسی‌ترِ واژه است، پشتوانهٔ معتبر و روشنی ندارد. در منابع واژه‌شناختی، صورت فارسیِ ثبت‌شده همان «اسطوره» است.
نکتهٔ مهم این‌جاست که درست یا غلط بودن املای یک واژه را نمی‌توان صرفاً با حدس دربارهٔ ریشهٔ آن تعیین کرد.اینکه مثلاً کسی بگوید «استوره» از «ایستادن» یا «سترگ» آمده، به‌خودی‌خود، آن املا را درست نمی‌کند. برای چنین ادعایی باید شواهد تاریخی و زبان‌شناختی، مانند صورت‌های قدیمی واژه، مسیر تحول آوایی، شواهد متنی و مقایسه با واژه‌های هم‌ریشه وجود داشته باشد.در مورد «استوره» چنین شواهد معتبر و پذیرفته‌شده‌ای در دست نیست که بتواند این صورت را جایگزین «اسطوره» کند. از طرف دیگر، وجود شکل «اسطوره» در فرهنگ‌های معتبر فقط یک اتفاق امروزی نیست.
دهخدا نیز این واژه را با همین املا ثبت کرده و حتی برای آن شاهد شعری از خاقانی آورده است:
قفلِ اسطورهٔ ارسطو را بر درِ احسن‌الملل منهید
پس مسئله روشن است: ما می‌توانیم دربارهٔ ریشه، تحول تاریخی و معنای واژهٔ اسطوره بحث کنیم اما وقتی نوبت به نوشتن فارسی معیار می‌رسد، شکل پذیرفته‌شده و مستند آن «اسطوره» است، نه «استوره». از سوی دیگر اگر این واژهٔ چشم‌آشنا را «استوره» بنویسیم تقریباً واژه را شهید و بی‌مفهوم ساخته‌ایم؛ در حالی که معادل ادعاییِ امروزی‌اش، یعنی «استوری» یا «هیستوری»، دارای معنای خاص خودشانند. فارغ از این، امروزه در خط فارسی، واژه‌هایی مثل اسطوره‌شناسی، اسطوره‌شناختی، اسطوره‌زدایی، اساطیر، و مانند آن بسامد کاربرد یافته‌اند و نوشتن آن‌ها با «ت»، با زمینهٔ ذهنی فارسی‌زبانان مغایرت ایجاد و آنان را دچار سردرگمی می‌کند.
شاید بد نباشد این را هم به خاطر بسپاریم: هر واژه‌ای که «فارسی‌تر» به نظر می‌رسد، لزوماً فارسی‌تر یا درست‌تر نیست.زبان، با حدس و ذوق شخصی ساخته نمی‌شود؛ با شاهد، کاربرد، تحول تاریخی و سنت مکتوب شناخته می‌شود. بنابراین اگر جایی دیدید نوشته‌اند: «اسطوره‌های ایران» با اطمینان بدانید که این املا درست است. اما:«استوره‌های ایران»در نوشتار معیار، غلط املایی محسوب می‌شود.
آن اساطیر اولین که گفت عاق حرف قرآن را بد آثار نفاق
که اساطیرست و افسانهٔ نژند نیست تعمیقی و تحقیقی بلند
#مولانا
ما درست‌نویسیم، شما هم درست‌نویسی را یاد بگیرید و درست بنویسید.
پست‌های مرتبط
15 شهریور 1405
گرگ باران‌دیده یا گرگ بالان‌دیده؟
گرگ باران‌دیده یا گرگ بالان‌دیده؟ این روزها در شبکه‌های اجتماعی ادیب-بلاگرهایی دیده می‌شوند که فرمول ثابتی برای تولید محتوا دارند: یک واژه یا ضرب‌المثل را انتخاب و اعلام می‌کنند که «همۀ این سال‌ها ا...
23 مرداد 1405
مرداد یا امرداد؟
مرداد یا امرداد، کدام درست است؟ دکتر محمدجعفر محجوب (۱۳۰۳–۱۳۷۴)، ادیب، پژوهشگر، استاد دانشگاه و از برجسته‌ترین مصححان و تاریخ‌پژوهان ادبیات فارسی است؛ چهره‌ای که عمر خود را صرف شناخت و شناساندن میراث...
6 مرداد 1405
شعرخوانی‌های اشتباه مهران مدیری
مهران مدیری که تمام خیام، بخش عمده‌ای از حافظ و سعدی، تمام لورکا، دوسوم آثار شاملو و کل هملت را حفظ است، در پشت صحنۀ یکی از فیلم‌ها به انتخاب خود بیتی از مولانا را اشتباه می‌خواند. حضرت مولانا می‌فرم...
22 تیر 1405
هکسره
هکسره بیایید یک بار و برای همیشه مسئلۀ هکسره را حل کنیم. صدای /e/ که آخر کلمه‌های فارسی می‌آید، دو حالت نوشتاری و چند جایگاه دستوری دارد. کسرۀ اضافه را کجا بنویسیم؟ گاهی وقت‌ها به صورت «کسره» می...
22 تیر 1405
خوشگل یا خوشکل
خوشگل یا خوشکل؟ به مکالمۀ زیر توجه کنید. + تو چقدر خوشکلی دختر! - ممنونم، تو هم خوشگلی. راستی می‌دونی چرا به آدمای خوش‌قیافه می‌گن خوشگل؟ + خوشکل دیگه؟! - نه خوشگل. شنیدی که می‌گن آدم از گِل آف...
